Mehmet Hanifi GÜLEL/ANTALYA
[email protected]
Küresel ısınmayla birlikte caretta carettaların göç yollarının değiştiği ortaya çıktı. Miner Turtle Projesi kapsamında caretta carettalara takılan uydu takip cihazı sayesinde, bu kaplumbağalarının göç rotalarını değiştirdiği ve yapılan modellemeye göre bu değişimin 25 yıl öne çekildiği görüldü. 10 yıl önce yapılan modelleme, 2050 yılında küresel ısınmanın göç rotalarını değiştireceğini öngörüyordu. Ancak iki yıl önce takip cihazı takılan Gümüş adlı caretta carettanın izlediği rota, değişimin hızını ortaya koydu. TÜPRAG, Ekolojik Araştırmalar Derneği (EKAD) ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü iş birliğiyle 2024 yılında hayata geçirilen Miner Turtle Projesi kapsamında, uydu takip cihazı takılan iki yeni caretta caretta daha denize bırakıldı. Projede uydu takip cihazı takılan carretta caretta sayısı Altın, Gümüş, Flora, Fauna’dan sonra İnci ve Mercan ile altıya çıktı. Proje, Türkiye’nin caretta caretta için birinci derece yuvalama alanlarından biri olan Antalya Kızılot kumsalında, deniz kaplumbağası popülasyonlarının araştırılması ve korunması amacıyla yürütülüyor. Proje, caretta carettaların yuvalama alanlarının korunmasının yanı sıra deniz kaplumbağalarının göç rotaları, beslenme ve kışlama alanlarına ilişkin bilimsel veri üreterek türün korunmasına katkı sağlıyor. Proje kapsamında 16 kilometrelik kumsal bandında yuva tespiti ve izleme, risk altındaki yuvaların korunması, yavru çıkışlarının yönetilmesi, canlı kurtarma çalışmaları, uydu izleme, gönüllülük programları, eğitimler ve turizm farkındalık çalışmaları gerçekleştiriliyor.
Gümüş 28 bin km yol kat etti
Kızılot Ulualan Halk Plajı’nda düzenlenen etkinlikte, deniz kaplumbağalarının korunmasına yönelik bilimsel izleme çalışmaları, proje kapsamında elde edilen bulgular ve Akdeniz ekosisteminin önemine dikkat çekildi. Bugüne kadar projeden elde edilen veriler sonucunda küresel ısınmanın caretta carettaların göç yolunu değiştirdiği ortaya çıktı. 2 yıl önce takip cihazı takılan Gümüş adlı caretta caretta, 10 yıl önce yapılan modelleme sonucunda 2050 yılında küresel ısınmanın göç rotalarını değiştireceği beklentisini 25 yıl erkene çekti. Daha önce toplanan veriler sonucunda yapılan modelleme ile küresel ısınmanın etkilerinin deniz kaplumbağalarının 2050 yılında göç rotaları değişeceği öngörüsünde bulunmuş. Takip cihazı takılan Gümüş adlı caretta caretta iki yıl içinde 28 bin km yol kat etti ve öngörülen modelleme rotasını takip etti. Öte yandan, caretta carettalar daha önce Akdeniz’de yaşamlarını sürdürürken, ısınan sularla beraber Karadeniz’e de yayılmaya başladılar. Bu yıl takılan takip cihazlar yeni sürüm olmasından dolayı sıcaklık ölçümleri, dalış derinlikleri ve dalış süreleri gibi çok kapsamlı veriler toplanacak. Bugüne kadar uydu takip cihazı takılan deniz kaplumbağalarında en aktifi Gümüş, en uyuşuğu ise Altın yer alıyor.
“Kızılot, kritik bir yuvalama alanı”
Kızılot kumsalının Akdeniz’deki deniz kaplumbağası popülasyonları açısından taşıdığı öneme dikkat çeken EKAD Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Onur Candan, deniz kaplumbağaları, yalnızca tek bir türün korunması açısından değil, bağlı oldukları kıyı ve deniz ekosistemlerinin bütünlüğü açısından da büyük önem taşıdığını söyledi. Kızılot Kumsalı’nın caretta carettalar için Türkiye’nin en önemli yuvalama alanlarından biri olduğunu kaydeden Candan, “Miner Turtle Projesi kapsamında yürüttüğümüz düzenli saha çalışmalarıile hem bu alanın korunmasına hem de Akdeniz ölçeğinde bilimsel veri üretilmesine katkı sağlıyoruz”‘ ifadelerini kullandı.
İki yılda 110 binden fazla yavru denize ulaştırıldı
TÜPRAG Sürdürülebilirlik Direktörü Jale Şakıyan Ateş, ‘Önce insan ve çevre, sonra madencilik’ prensibiyle hareket ettiklerini aktardı. Sürdürülebilir ve sorumlu madencilik anlayışlarının yalnızca operasyon sahalarla sınırlı görmediklerini ifade eden Ateş, “Faaliyet alanlarımızın ötesinde de doğal sermayeye uzun vadeli katkı sunmayı önemsiyoruz. EKAD ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü iş birliğiyle yürüttüğümüz Miner Turtle Projesi de bu yaklaşımın en somut örneklerinden biri. Kızılot kumsalında yürütülen bilim temelli izleme ve koruma çalışmaları sayesinde iki yılda 110 binden fazla yavrunun denize ulaşmasına destek olduk. Uydu izleme çalışmalarıyla da caretta carettaların Akdeniz’deki yolculuklarını takip ederek bilimsel veri üretimine katkı sağlıyoruz. Bu proje, bizim için bir destek çalışmasının ötesinde; biyoçeşitliliği koruma, toplumsal farkındalığı artırma ve gelecek nesillere daha sağlıklı ekosistemler bırakma sorumluluğumuzun bir parçası” dedi.
Bin yavrudan sadece biri hayatta kalıyor
2024–2025 döneminde proje kapsamında 4 bin 497 caretta caretta yuvası ve 314 bin 867 yumurta kayıt altına alındı. Aynı dönemde 110 bin 19 yavrunun denize ulaşması sağlanırken, yuva içi ve yuva ağzı kontrollerinde 10 bin 569 yavru canlı olarak kurtarıldı. 450 yuva koruma altına alındı. Bir caretta caretta üç yılda bir gelip üç ila dört yuva yapıp gidiyor. Bu da yıllık ortalama bir yuvaya denk geliyor. Her 1000 caretta caretta yavrusundan sadece biri erişkin boyuta ulaşarak, hayatta kaldığı tahmin ediliyor. Caretta carettalar başta denizanaları olmak üzere yengeçler, midye ve istiridye gibi yumuşakçalar ile deniz salyangozları ve küçük balıklar bulunur. Akdeniz’de yaşayan deniz kaplumbağalar, sadece bu denizde kalıyor ve başka yerlere gitmiyorlar. Akdeniz’in tamamında 1980’lerden başlayan koruma uygulamaları, ülkemizde 1988 yılında başlamış. Türkiye’de yapılan çalışmalar Akdeniz’in ekosistemin bütününe katkı sağlıyor. 2000’li yıllarda caretta carettaların nesli kritik derecede tehlike altındaydı ama alınan koruma önlemleri bugün Akdeniz’de statüleri kritik derecede tehlikeden asgari endişe seviyesine geriledi. Ancak, bu asgari endişe duyulsa da korumanın devam etmesi gerektiği belirtiliyor.
Turizmden korumaya büyük destek
Miner Turtle Projesi, yalnızca yuvalama alanlarının fiziksel olarak korunmasına değil, deniz kaplumbağalarının yaşam döngüsünün daha iyi anlaşılmasına da katkı sağlıyor. Uydu takip çalışmaları sayesinde caretta carettaların Akdeniz’deki göç rotaları izleniyor; elde edilen veriler, türlerin korunmasına yönelik bilimsel çalışmalar ve gelecek dönem planlamaları için temel oluşturuyor. 2024– 2025 döneminde 3 bin 100 öğrenciye, 1 bin 450 turizm çalışanına ve 1 bin 900 yerli/ yabancı turiste biyoçeşitlilik eğitimleri ve farkındalık çalışmalarıyla ulaşıldı. Aynı dönemde 212 ulusal ve uluslararası gönüllü saha çalışmalarına katıldı. Antalya Belek’te bulunan oteller ile birlikte çalışılıyor ve bu oteller yuvalama döneminde ışıklarını kapatarak, kumsaldaki mobilyaları her akşam toplayarak kaplumbağalara güvenli hareket alanı açıyor.
